Ο παλαιστής: σώμα, νους και ήθος

Η παλαίστρα δεν ήταν ποτέ απλώς ένας χώρος άσκησης. Ήταν τόπος διαμόρφωσης ανθρώπων. Εκεί όπου το σώμα δεν εκπαιδευόταν για να επιδειχθεί, αλλά για να αντέξει· όπου ο νους δεν οξυνόταν για να κυριαρχήσει, αλλά για να ελέγχει· και όπου το ήθος δεν διδασκόταν με λόγια, αλλά με πράξη.

Στην καρδιά αυτής της παράδοσης βρίσκεται ο παλαιστής. Όχι ως αθλητής με τη σύγχρονη έννοια, αλλά ως πρόσωπο σε συνεχή άσκηση. Ένας άνθρωπος που μαθαίνει να στέκεται απέναντι στον άλλον, απέναντι στο σώμα του και τελικά απέναντι στον εαυτό του. Στην παλαίστρα, η δύναμη χωρίς μέτρο δεν είχε αξία, όπως και η τεχνική χωρίς χαρακτήρα.

Το κείμενο που ακολουθεί δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει το παρελθόν. Επιχειρεί να το κατανοήσει. Να φωτίσει τι σήμαινε — και τι μπορεί ακόμη να σημαίνει — να είσαι παλαιστής: ως σώμα, ως νους και ως ήθος.

Το σώμα — όργανο, μνήμη, πειθαρχία

Στην παλαίστρα, το σώμα δεν αντιμετωπιζόταν ως αντικείμενο επίδειξης, αλλά ως όργανο μάθησης. Δεν ήταν κάτι που «στολιζόταν», αλλά κάτι που καλλιεργούνταν. Η άσκηση δεν αποσκοπούσε στην εικόνα, αλλά στη λειτουργικότητα, στη φυσικότητα, στην αντοχή. Το σώμα όφειλε να υπακούει χωρίς να καταστρέφεται, να δυναμώνει χωρίς να χάνει την ευκαμψία του.

Ο κόπος είχε κεντρική θέση. Όχι ως τιμωρία, αλλά ως αναγκαία συνθήκη. Μέσα από την επανάληψη, τον ιδρώτα και τον χρόνο, το σώμα μάθαινε. Κάθε λαβή, κάθε μετατόπιση βάρους, κάθε πτώση εγγραφόταν σιγά σιγά στη σωματική μνήμη. Η γνώση δεν περνούσε πρώτα από τα λόγια, αλλά από την πράξη.

Το σώμα του παλαιστή γινόταν αρχείο εμπειρίας. Θυμόταν τις αποστάσεις, τον ρυθμό, την πίεση, την αναπνοή. Δεν χρειαζόταν να «σκεφτεί» κάθε κίνηση· την είχε ήδη βιώσει. Αυτή η μνήμη δεν ήταν μηχανική. Ήταν αποτέλεσμα προσοχής και υπομονής. Η βιασύνη δεν είχε θέση στην παλαίστρα.

Ταυτόχρονα, το σώμα δίδασκε τα όριά του. Την κόπωση, τη φθορά, την ανάγκη για μέτρο. Ο παλαιστής μάθαινε να ακούει το σώμα του, να αναγνωρίζει πότε πρέπει να επιμείνει και πότε να σταματήσει. Η αντοχή δεν σήμαινε άρνηση της φθοράς, αλλά κατανόηση και αποδοχή της.

Σε έναν κόσμο που συχνά αντιμετωπίζει το σώμα ως εικόνα ή ως εργαλείο επίδοσης, η παλαιστική αντίληψη υπενθυμίζει κάτι ουσιώδες: το σώμα είναι φορέας εμπειρίας, όχι βιτρίνα. Είναι ο πρώτος δάσκαλος.

Ο νους — συγκέντρωση, έλεγχος, σιωπή

Η πάλη δεν ήταν ποτέ μόνο σωματική σύγκρουση. Ήταν, εξίσου, άσκηση του νου. Ο παλαιστής καλούνταν να είναι παρών. Να διαβάζει τον αντίπαλο, να αντιλαμβάνεται τις μετατοπίσεις, να προσαρμόζεται χωρίς πανικό. Η συγκέντρωση δεν ήταν στιγμιαία· καλλιεργούνταν μέσα από τη συνεχή πρακτική.

Ο νους μάθαινε να διαχειρίζεται τον φόβο, την ένταση, την υπερβολική επιθυμία για νίκη. Στην παλαίστρα, η ήττα δεν αντιμετωπιζόταν ως αποτυχία, αλλά ως μέρος της μαθητείας. Κάθε πτώση ήταν υπενθύμιση των ορίων και ταυτόχρονα πρόσκληση για βελτίωση.

Ιδιαίτερη θέση είχε η σιωπή. Η παλαίστρα δεν ήταν χώρος φλυαρίας. Η σιωπή επέτρεπε στον νου να καθαρίσει, να εστιάσει, να παρατηρήσει. Μέσα σε αυτή τη σιωπή, ο παλαιστής μάθαινε να ακούει — όχι μόνο τον αντίπαλο, αλλά και τον εαυτό του. Την αναπνοή, τον ρυθμό, την ένταση του σώματος.

Ο νους δεν κυριαρχούσε στο σώμα με βία. Το συνόδευε. Μάθαινε πότε να επιμένει και πότε να αφήνει. Αυτή η σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον νου και το σώμα δεν διδασκόταν θεωρητικά. Χτιζόταν μέσα στον χρόνο, με παρουσία και συνέπεια.

Το ήθος — μέτρο, σεβασμός, αρετή

Το ήθος ήταν το αόρατο θεμέλιο της παλαιστικής παιδείας. Χωρίς αυτό, η δύναμη γινόταν επικίνδυνη και η δεξιότητα κενή. Ο παλαιστής όφειλε να γνωρίζει όχι μόνο πώς να νικά, αλλά και πώς να στέκεται μετά τη νίκη.

Το μέτρο αποτελούσε κεντρική αξία. Μέτρο στην άσκηση, στη σύγκρουση, στη συμπεριφορά. Η υπερβολή θεωρούνταν ένδειξη έλλειψης παιδείας. Ο σεβασμός προς τον αντίπαλο δεν ήταν τυπικός· ήταν ουσιαστικός. Χωρίς αντίπαλο, δεν υπήρχε μάθηση.

Η ήττα είχε παιδευτική αξία. Δίδασκε ταπεινότητα, επιμονή, αντοχή. Ο παλαιστής μάθαινε να αποδέχεται το αποτέλεσμα χωρίς να καταρρέει ή να επαίρεται. Το ήθος δεν καλλιεργούνταν με διδασκαλίες, αλλά με παραδείγματα. Με τη στάση του δασκάλου, με τη συμπεριφορά των πιο έμπειρων, με το κλίμα της παλαίστρας.

Η αρετή δεν ήταν αφηρημένη έννοια. Ήταν τρόπος ύπαρξης. Φαινόταν στον τρόπο που ο παλαιστής προπονούνταν, που στεκόταν απέναντι στον άλλον, που αποχωρούσε από τον αγώνα. Ήταν κάτι που τον ακολουθούσε και έξω από τον χώρο της άσκησης.

Επίλογος — η παλαίστρα ως στάση ζωής

Η παλαίστρα δεν ανήκει σε μια εποχή που πέρασε. Ανήκει σε μια στάση ζωής που επιμένει. Σε κάθε χώρο όπου η άσκηση δεν εξαντλείται στο αποτέλεσμα, όπου η σύγκρουση δεν γίνεται θέαμα, και όπου η δύναμη συνοδεύεται από ευθύνη.

Ο παλαιστής, όπως τον αντιλαμβανόταν η αρχαία παιδεία, δεν τελείωνε την εκπαίδευσή του όταν έφευγε από την παλαίστρα. Την κουβαλούσε μαζί του. Στον τρόπο που μιλούσε, που στεκόταν, που αποδεχόταν τη νίκη και την ήττα. Η παλαίστρα ήταν σχολείο χαρακτήρα.

Το palaestragr.blogspot.com δεν φιλοδοξεί να αναβιώσει μορφές. Φιλοδοξεί να διατηρήσει ουσίες. Να λειτουργήσει ως χώρος μνήμης, σκέψης και σιωπηλής άσκησης — για όσους βλέπουν στο σώμα κάτι περισσότερο από εικόνα και στη μάχη κάτι βαθύτερο από αποτέλεσμα.

Γιατί, τελικά, η παλαίστρα δεν είναι ένας τόπος. Είναι ένας τρόπος να είσαι.

Η Γυμναστική Παιδεία στην Αρχαία Αθήνα – Ο Ρόλος και η Σημασία του Γυμνασίου

 Η γυμναστική παιδεία στην αρχαία Αθήνα

Η γυμναστική παιδεία στην αρχαία Αθήνα δεν περιοριζόταν μόνο στην άθληση, αλλά αποτελούσε θεμέλιο της εκπαίδευσης. Ο στόχος ήταν η καλλιέργεια του ιδανικού πολίτη, του καλοῦ κἀγαθοῦ, που συνδύαζε σωματική δύναμη και πνευματική αρετή.

Η σωματική άσκηση θεωρούνταν απαραίτητη για την υγεία, την ανδρεία και την προετοιμασία των νέων ως υπεύθυνων πολιτών και στρατιωτών.

Το γυμνάσιο ως θεσμός: Ακαδημία, Λύκειο, Κυνόσαργες

Τα γυμνάσια της Αθήνας ήταν δημόσιοι χώροι άσκησης και εκπαίδευσης, αλλά και κοινωνικής συναναστροφής. Τα σημαντικότερα ήταν:

• Ακαδημία – Στο ιερό άλσος του Ακάδημου, όπου ο Πλάτων ίδρυσε τη διάσημη σχολή του.

• Λύκειο – Στην ανατολική Αθήνα, όπου ο Αριστοτέλης δημιούργησε την Περιπατητική Σχολή.

• Κυνόσαργες – Αφιερωμένο στον Ηρακλή, συνδεδεμένο με τον Αντισθένη και τη Σχολή των Κυνικών.

Κάθε γυμνάσιο διέθετε παλαίστρα, χώρους για τρέξιμο και πάλη, στοές για διδασκαλία και χώρους κοινωνικής ζωής.

Η παιδευτική σημασία της γυμναστικής αγωγής

Η γυμναστική αγωγή στην Αθήνα ήταν συμπληρωματική της «μουσικής παιδείας» (γραφή, ανάγνωση, μουσική, ποίηση).

Η άσκηση δίδασκε πειθαρχία, αυτοέλεγχο, αντοχή και ευγενή άμιλλα. Παράλληλα, προετοίμαζε τους νέους για τα στρατιωτικά τους καθήκοντα.

Στα 18, οι νέοι Αθηναίοι γίνονταν έφηβοι και περνούσαν από την εφηβεία – διετή εκπαίδευση που περιλάμβανε συστηματική γυμναστική, οπλομαχία και ασκήσεις πολέμου. Έτσι αποκτούσαν σωματική και ψυχική προετοιμασία για τον ρόλο του πολίτη-οπλίτη.

Κοινωνικές και φιλοσοφικές διαστάσεις

Τα γυμνάσια λειτουργούσαν ως χώροι κοινωνικοποίησης, συζητήσεων και καλλιέργειας της συλλογικής ταυτότητας. Εκεί οι νέοι Αθηναίοι μάθαιναν να συνεργάζονται, να συναγωνίζονται και να τιμούν τους θεούς με αγώνες και γιορτές.

Παράλληλα, τα γυμνάσια εξελίχθηκαν σε πνευματικά κέντρα. Η Ακαδημία του Πλάτωνα, το Λύκειο του Αριστοτέλη και η σχολή των Κυνικών στο Κυνόσαργες αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα της σύνδεσης γυμναστικής και φιλοσοφίας.

Συμπέρασμα

Η γυμναστική παιδεία στην αρχαία Αθήνα και ο θεσμός του γυμνασίου αποτέλεσαν τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο σώμα και το πνεύμα, την εκπαίδευση και την κοινωνία.

Οι χώροι αυτοί δεν ήταν απλώς αθλητικά κέντρα, αλλά σημεία όπου διαμορφώνονταν πολίτες με αρετή, σοφία και δύναμη – στοιχεία απαραίτητα για τη δημοκρατία της Αθήνας.

ΝΕΝΙΚΗΚΑΜΕΝ: η ταινία με Έλληνες ηθοποιούς για την μάχη του Μαραθώνα στην οποία θα μιλάνε αρχαία ελληνικά

Κάτι πολύ ενδιαφέρον "κινείται".

Βγαίνει ταινία με Έλληνες ηθοποιούς για την μάχη του Μαραθώνα στην οποία θα μιλάνε αρχαία ελληνικά. 

Συγχαρητήρια στον Γιάννη Σταυρόλαιμο,  σκηνοθέτη της ταινίας. 

Συμμετέχουν:

Ανθυμος Αννανιάδης - Φειδιππίδης 

Μαρία Αλιφέρη - Πύθια 

Λευτέρης Τσάτσης - Ιππίας ο τύραννος 

Έλεν Πιέρ Τιμαρέτι - σύζυγος του Φειδιππίδη 

Θόδωρος Θεοδωρίδης - νεαρός Αισχύλος 

Κωστής Σαββιδάκης - Αθηναίος Άρχων Διοκλής 

Μανώλης Σπύρου - Εχετλαίος 

Πάνος Κρανιδιώτης - Επίζελος 

Δημήτρης Καμπόλης - Λαοκράτης 

Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος - Δαρείος ο Μέγας

Διαμορφώνεται με αργούς ρυθμούς, αλλά διαμορφώνεται η ιδέα για την σύσταση ενός ελληνικού Χόλιγουντ, με βάση την ελληνική ιστορία. 

Καθήκον κάθε Έλληνα η στήριξη αυτού του οράματος.

Βασιλιάς Φίλιππος: ενημέρωση κατά σειρά σημαντικότητας

Οι αθλητικοί αγώνες στην Αρχαία Ελλάδα δεν ήσαν μόνο μια αθλητική εκδήλωση, όπως γίνεται σήμερα. Ειδικά στους μεγάλους Πανελλήνιους Αγώνες, Ολύμπια, Ίσθμια, Πύθια και Νέμεα το θρησκευτικό στοιχείο ήταν πολύ έντονο. Οι εκδηλώσεις συνέθεταν όλη την Ελληνική θέαση του κόσμου. Οι αθλητές αγωνίζονταν για να τιμήσουν τους θεούς, να γίνουν ημίθεοι. Η δόξα που κατακτούσαν ήταν ότι μεγαλύτερο μπορούσε να αγγίξει ένας θνητός. Τα Ολύμπια ήταν η μέγιστη δοκιμασία και η νίκη σε αυτά, δόξαζε για πάντα τους νικητές και την πόλη  - κράτος που ήταν πολίτες της.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Φίλιππου, του πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Όπως αναφέρει ο Πλούταρχος, μία μέρα επρόκειτο να ανακοινώσουν στον Φίλιππο "τρία ευτυχή γεγονότα". Η σειρά ήταν με βάση τη σπουδαιότητά τους:

1.  Τα άλογά του νίκησαν στην Ολυμπία (το άρμα του)
2.  Ο Στρατηγός του Παρμενίων πέτυχε μια σημαντική νίκη 
3.  Η σύζυγός του γέννησε τον διάδοχο που περίμενε με ανυπομονησία, τον Μέγα Αλέξανδρο

Πάθος για τη νίκη

Από τους προϊστορικούς χρόνους οι Έλληνες αγαπούσαν την διάκριση και προσπαθούσαν να πρωτεύουν. Καθένας φιλοδοξούσε να γίνει καλύτερος και να ξεπεράσει τους άλλους με τις ικανότητές του. Η άποψη σύμφωνα με την οποία κάθε άνθρωπος πρέπει να αγωνίζεται και να παλεύει για να ξεχωρίσει από τους άλλους, για να τους ξεπεράσει, εμφανίζεται σαν πεποίθηση σε όλους τους Έλληνες.

Το ευγενικό κίνητρο του να αγωνισθούν για να διακριθούν και η φιλοδοξία για την νίκη, αποτέλεσαν την βάση πολλών θεσμών των Ελληνικών Πόλεων όπως των Αθηνών, της Σπάρτης και άλλων.

Η προσωπική υπεροχή αναζητείτο από αρχαιοτάτων χρόνων και όλοι θαύμαζαν τους καλύτερους, τους εξαίρετους, τους άριστους.

Στους αθλητικούς αγώνες δεν μετρούσαν επιδόσεις, ούτε ανέφεραν ρεκόρ. Οι αγώνες διεξάγονταν για την ανάδειξη του νικητή των αγώνων, του πρώτου, του εκλεκτού.

Ο κόσμος της εποχής αυτής ρωτούσε: "ποιος είναι ο πρώτος; Ο νικητής;" 

Ποτέ δεν έκανε σύγκριση με επίδοση νικητή άλλων αγώνων. Εκτιμούσαν την νίκη και το στεφάνι της νίκης γιατί ήταν απόδειξη της ανωτερότητας.

Η νίκη των αθλητών αντανακλούσε και στην ιδιαίτερη πατρίδα τους. Οι ποιητές και οι συγγραφείς που υμνούσαν τους νικητές, δεν παρέλειπαν να αναφέρουν και να επαινέσουν την πατρίδα του αθλητή, καθώς και τον πατέρα του. Η νίκη του αθλητή στους μεγάλους αγώνες θεωρείτο και νίκη της ιδιαίτερης πατρίδας του. 

Οι τιμές που αποδίδονταν στις πόλεις είχαν ίσως σκοπό να δημιουργήσουν ένα κλίμα συναγωνισμού μεταξύ των πόλεων και να διεγείρουν το ενδιαφέρον των αρχηγών της πόλης. 

Η άμιλλα αυτή και γενικά το ιδιαίτερο ενδιαφέρον των πόλεων για την καλή εμφάνιση και τις νίκες των αθλητών τους συνέβαλε βεβαία στην διάδοση της σωματικής αγωγής και αύξησε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον των πολιτών για την νίκη των συμπατριωτών τους. Η άσκηση έγινε συστηματική επειδή οι πόλεις χρηματοδοτούσαν τα γυμναστήρια, επέλεγαν τους πιο ικανούς προπονητές και γενικά επέβλεπαν πιο αυστηρά την συστηματική άσκηση των νέων.

Νέμεα: πως ιδρύθηκαν οι αγώνες

Τα Νέμεα είναι μαζί με τα Ολύμπια, τα Πύθια και τα Ίσθμια, ένας από τους τέσσερις ιερούς αγώνες.

Την κοιλάδα διαρρέει ο ποταμός Νεμέας, ενώ τα γύρω βουνά είναι γεμάτα σπηλιές, που έδωσαν και την αφορμή για την τοποθέτηση εκεί του άθλου του Ηρακλή με το λιοντάρι, από το οποίο ο ήρωας πήρε την λεοντή που τον συνόδευε σε όλη του τη ζωή. 

Σύμφωνα με μια μεταγενέστερη εκδοχή, ο άθλος αυτός αποτέλεσε και έναν από τους ιδρυτικούς μύθους των αγώνων: ο ήρωας ίδρυσε τα Νέμεα ως ευχαριστήριο στον πατέρα του Δία, που τον βοήθησε να νικήσει το λιοντάρι

Η αρχαιότερη μυθική παράδοση για την ίδρυση των Νεμέων χρονολογείται τουλάχιστον στον 5ο π.Χ. αιώνα. Αναφορές υπάρχουν στους στίχους του Πινδάρου και του Βακχυλίδη και στην τραγωδία του Ευριπίδη Υψιπύλη. 

Σύμφωνα με αυτή, ο βασιλιάς της Νεμέας και ιερέας του Διός Λυκούργος και η γυναίκα του Ευρυδίκη απέκτησαν με πολλούς κόπους ένα γιο, τον Οφέλτη. Απευθύνθηκαν στο μαντείο των Δελφών για να μάθουν πως το παιδί τους θα γινόταν δυνατό και υγιές. Η Πυθία απάντησε πως δεν έπρεπε να ακουμπήσει στο χώμα μέχρι να μάθει να περπατά. 

Έτσι η Υψιπύλη, η τροφός του βρέφους, μία σκλάβα από τη Λήμνο,  ανέλαβε να το φροντίζει με την αυστηρή εντολή να μην το αφήσει να ακουμπήσει ποτέ στο χώμα. 

Μια μέρα όμως, καθώς η Υψιπύλη με το μωρό στην αγκαλιά περπατούσε στην εξοχή της Νεμέας, συνάντησε τους επτά βασιλείς του Άργους που πήγαιναν εναντίον της Θήβας. Αυτοί της ζήτησαν νερό και η γυναίκα για να τους δείξει την πηγή άφησε το μωρό στο έδαφος, πάνω σε φρέσκα αγριοσέληνα. Τότε ένα φίδι δάγκωσε το παιδί και προκάλεσε τον θάνατό του. 

Ένας από τους βασιλείς ήταν ο μάντης Αμφιάραος, ερμήνευσε το γεγονός ως κακό οιωνό και για τη δική τους εκστρατεία. 

Οι Αργείοι αμέσως σκότωσαν το φίδι, έθαψαν το βρέφος και ίδρυσαν προς τιμήν του τα Νέμεα. 

Αυτός ο μύθος περιέχει πολλά από τα σύμβολα που υπήρχαν στους μετέπειτα αγώνες. Είναι χαρακτηριστικό το στεφάνι των νικητών από αγριοσέληνο, τα μαύρα ενδύματα των ελλανοδικών και το ιερό άλσος με τα κυπαρίσσια που υπήρχε στο μέσον του ιερού, με δένδρα που ακόμη και σήμερα αποτελούν σύμβολο πένθους. 

Ο μύθος όμως αναδεικνύει σαφώς και το ρόλο του Άργους, αν όχι στην ίδρυση, τουλάχιστον στην ανάπτυξη της γιορτής και των αγώνων, αφού και στους δύο ιδρυτικούς μύθους οι πρωταγωνιστές, τόσο ο Ηρακλής όσο και οι Επτά επί Θήβας είναι Αργείοι. 

Το στάδιο της Νεμέας

Πύθια: η ανακοίνωση έναρξης της γιορτής

Στην Αρχαία Ελλάδα και γενικά στον Ελληνικό κόσμο, υπήρχαν εκατοντάδες αγώνες κάθε χρόνο. Από αυτούς οι τέσσερις ήταν οι ιεροί. Τα Ολύμπια, τα Πύθια, τα Νέμεα και τα Ίσθμια.

Τα Πύθια είχαν μία παραπάνω σημασία αφού  τελούνταν στους Δελφούς, τον ομφαλό της γης.

Τα Πύθια διεξάγονταν στον τρίτο χρόνο της Ολυμπιάδας, τον μήνα Βουκάτιο, δηλαδή στο τέλος του καλοκαιριού (μέσα Αυγούστου – μέσα Σεπτεμβρίου). 

Η ύπαρξη του σπουδαίου μαντείου έδινε τεράστια θρησκευτική αξία στον ιερό τόπο.

Επειδή οι Δελφοί ανήκαν στην αμφικτιονία των πόλεων - κρατών της Θεσσαλίας και της Στερεάς Ελλάδας, είχαν και μεγάλη πολιτική ισχύ.   

Η γιορτή των Πυθίων συνέπιπτε με τη φθινοπωρινή σύνοδο των αμφικτιόνων, που είχαν και την ευθύνη διεξαγωγής τους. Η προετοιμασία για τη γιορτή άρχιζε έξι μήνες πριν, οπότε από τους Δελφούς αναχωρούσαν προς διαφορετικές κατευθύνσεις οι εννέα θεωροί, πολίτες των Δελφών για να ανακοινώσουν σε όλες τις ελληνικές πόλεις, την ημερομηνία έναρξης των Πυθίων, ζητώντας από τις πόλεις να στείλουν τους αθλητές τους. Οι εννέα θεωροί αναχωρούσαν προς

1. Μικρά Ασία
2. Κυρίως Ελλάδα
3. Μακεδονία - Θράκη
4. Βόρεια Αφρική
5. Κύπρο - ακτές Συρίας - Παλαιστίνης
6. Δυτική Ελλάδα - αποικίες Αδριατικής
7. Νότια Ιταλία - Σικελία - Δυτική Μεσόγειο
8. Εύξεινο Πόντο - Κριμαία
9. Αίγυπτο

Αυτό ήταν απολύτως αναγκαίο στην αρχαιότητα, αφού δεν υπήρχε ακόμη ενιαίο ημερολόγιο και γενικά στη χρονολόγηση επικρατούσε πλήρης αταξία. 

Στις πόλεις υποδοχής, τους φιλοξενούσαν πολίτες που ονομάζονταν θεωροδόκοι, και διευκόλυναν την εκπλήρωση της αποστολής τους. 

Συγχρόνως άρχιζε και η ιερομηνία, δηλαδή η περίοδος εκεχειρίας διάρκειας ενός έτους, που δεν απέβλεπε στην προστασία του ιερού, για το οποίο φρόντιζε ο Απόλλωνας, αλλά κυρίως στην προστασία των θεωρών και των προσκυνητών, οι οποίοι έπρεπε να μετακινούνται ανεμπόδιστοι και ασφαλείς. 

Όποια πόλη δεν αποδεχόταν την ιερομηνία και εμπλεκόταν σε διαμάχες ή ληστείες, αποκλειόταν από το ιερό και κανένας πολίτης της δεν είχε το δικαίωμα να λάβει μέρος στους αγώνες ή να ζητήσει χρησμό.

Προϊστορία των αγώνων

Πρώτες μορφές αθλητισμού ανιχνεύονται στους ανατολικούς λαούς. Στην Αίγυπτο κατά την τρίτη χιλιετία π.Χ. και περισσότερο στη δεύτερη, ήταν γνωστά πολλά αθλητικά παιχνίδια. Όλα αυτά όμως, όπως και τα ανάλογα παιχνίδια στην Ανατολή, δεν έχουν τίποτα ουσιαστικά κοινό με τους Ελληνικούς αγώνες, πέρα από την φυσική διάθεση για άσκηση ενός γερού νεανικού σώματος. Μοναδικός στόχος αυτών των επιδείξεων ήταν η διασκέδαση του κοινού και όχι η εξυπηρέτηση κάποιου ιδανικού, ανάλογου με την μεταγενέστερη ολυμπιακή ιδέα. 

Η Κρήτη βρίσκεται στο μεταίχμιο, ανάμεσα στους Ανατολικούς λαούς από τη μια πλευρά, και στην Μυκηναϊκή Ελλάδα από την άλλη. Στην Κρήτη λοιπόν συναντάμε τις πρώτες ενδείξεις τού μετέπειτα αθλητικού πνεύματος. Εκεί τα παιχνίδια που ξέρουμε από την Αίγυπτο και την Ανατολή εξελίσσονται αργά σε αθλήματα με κανόνες, που εκτός από την επίδειξη δεξιότητας σχετίζονται και με θρησκευτικές εκδηλώσεις.  Με την πάροδο του χρόνου οι άνθρωποι εκπολιτίζονταν και έτσι έφθασε το τέλος του ενστικτώδους, τού «φυσικού αθλητή». 

Βλέπουμε ότι η αντίληψη πώς τα αγωνίσματα και τα παιχνίδια είναι ελληνική επινόηση, δεν είναι αλήθεια, γιατί η κίνηση υπαγορεύεται από την ίδια την φύση. Όμως οι αγώνες είναι θεσμός ελληνικός, είναι δημιούργημα του ελληνικού πνεύματος. Και αυτό γιατί οι Έλληνες παρέλαβαν τους αγώνες, τους έδωσαν μορφή μεγάλων γιορτών, τους αγάπησαν, τους θεοποίησαν, τους καθιέρωσαν σαν γεγονότα ανθρωπιστικά, ηθικά, κοινωνικά, θρησκευτικά, πολιτικά, ψυχολογικά, παιδαγωγικά. Πρώτοι στον κόσμο έδειξαν ότι ο καλοπροαίρετος αγώνας, συμβάλλει στην πρόοδο του πολιτισμού.  Από την μεγάλη εκείνη ιστορική στιγμή, ο άνθρωπος έπαψε να είναι μια αφανής μονάδα, αλλά μια ελεύθερη οντότητα, μέλος ενός πολιτικού και κοινωνικού συνόλου. 

Ο αθλητισμός στην αρχαία Ελλάδα εντασσόταν μέσα στο σύνολο της κοινωνικής ζωής του ανθρώπου και αποτελούσε ένα άρρηκτο κομμάτι της παιδείας του. Η ελληνική έννοια της παιδείας, είχε περιεχόμενο εξαιρετικά βαθύ, σήμαινε την καλλιέργεια του ακέραιου ανθρώπου, αυτού που δεν χωρίζεται το σώμα από το πνεύμα. 

Η καλλιέργεια του αθλητικού πνεύματος στην αρχαία Ελλάδα βασίστηκε στις ίδιες εκείνες πνευματικές βάσεις, όπου βασίζονται και οι υπόλοιπες πολιτιστικές αξίες του ελληνικού πολιτισμού. Και πρώτη ανάμεσα σε αυτές στεκόταν η απελευθέρωση του ανθρώπου από την δεσποτεία κάθε μορφής. Η θρησκευτική πίστη των Ελλήνων δεν τους στερούσε την ανθρώπινη ελευθερία και επομένως δεν τους απαλλάσσει από την ανθρώπινη ευθύνη. Η κοινωνική πειθαρχία και η υπαγωγή στους νόμους της πολιτείας αποτελούσε υποχρέωση ελεύθερων και υπευθύνων πολιτών. Ο Νόμος για τον αρχαίο Έλληνα δέσμευε και τους θεούς και τους ανθρώπους, και τους άρχοντες και τους αρχόμενους. Για να κατορθώσει ο άνθρωπος να ζήσει με μια τέτοια υπεύθυνη ελευθερία, είχε ανάγκη να πιστεύει στον εαυτό του, δηλαδή στο σώμα και το πνεύμα του, στην υπέρτατη αξία της ανθρώπινης ζωής. Η ορατή εικόνα της θεότητας ήταν ο ίδιος ο άνθρωπος, αφού και οι θεοί των Ελλήνων είχαν όλα τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου στην ιδεατή μορφή τους. Η σωματική τελειότητα, τό καλόν, αποτελούσε για τον Έλληνα ομοίωση προς τον θεό. 

Το παραπάνω κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο μου Pankration in Ancient Greece.

Οι μεγάλοι αθλητικοί αγώνες στην αρχαία Ελλάδα

Οι αθλητικοί αγώνες στην αρχαία Ελλάδα ήταν εκατοντάδες και απλώνονταν σε όλες τις περιοχές της Μεσογείου, όπου άνθισε ο Ελληνικός πολιτισμός. Όλες οι πόλεις, οι μικρές κοινότητες, καθώς και τα περισσότερα ιερά φρόντιζαν να έχουν αθλητικούς αγώνες. 

Οι αγώνες αυτοί είχαν θρησκευτικό χαρακτήρα και πλαισίοναν τις θρησκευτικές γιορτές. Με τον τρόπο αυτό αφενός τιμούσαν τους θεούς, αφετέρου εξασφάλιζαν το κύρος που αυτοί είχαν, αλλά παράλληλα εξασφάλιζαν και όλα τα ιδεολογικά, πολιτικά και οικονομικά οφέλη από την διεξαγωγή τους. 

Από τους εκατοντάδες αγώνες, μόνο τέσσερις από αυτούς αναδείχθηκαν σε πανελλήνιους και αργότερα, από τους Ρωμαϊκούς αυτοκρατορικούς χρόνους σε διεθνείς, επηρεάζοντας όσο λίγοι αρχαίοι θεσμοί την ιστορία της ανθρωπότητας. 

Οι αγώνες αυτοί ήταν: 

• τα Ολύμπια, που διεξάγονταν στην Ολυμπία προς τιμήν του Διός
• τα Πύθια, που γίνονταν στους Δελφούς στις γιορτές του Απόλλωνα
• τα Ίσθμια, στο ιερό του Ποσειδώνος στην Ισθμία και 
• τα Νέμεα, στο ιερό του Διός στη Νεμέα. 

Και οι τέσσερις πρόσφεραν ως έπαθλο στον πρώτο νικητή ένα απλό στεφάνι από το ιερό δένδρο ή φυτό του κάθε θεού. Επίσης πολύ μεγάλοι αγώνες υπήρξαν και τα Παναθήναια που τελούνταν στην Αθήνα κατά την γιορτή των Παναθηναίων. Ποτέ όμως δεν κατόρθωσαν να αναδειχθούν σε πανελλήνιους, παρά το κύρος και τη δύναμη που κατείχε η πολιτιστική πρωτεύουσα του αρχαίου κόσμου. 

Από αυτούς τους αγώνες, οι παλαιότεροι και σημαντικότεροι ήταν τα Ολύμπια. Αυτά υπερτερούσαν όλων των άλλων και σε φήμη και σε λαμπρότητα. Είχαν ιδρυθεί ήδη από τον 8ο π.Χ. αιώνα, ενώ οι υπόλοιποι καθιερώθηκαν κατά τον 6ο αιώνα και σε όλη τη διάρκεια της αρχαίας ιστορίας αυτοί είχαν πάντα το προβάδισμα σε ότι νέο.

Οι αθλητικοί νόμοι, οι διατάξεις και οι κανονισμοί για τα αγωνίσματα θεσπίστηκαν στην Ολυμπία και αντιγράφηκαν από τους υπόλοιπους αγώνες. 

Οι τέσσερις πανελλήνιοι αγώνες είχαν οργανωθεί στη λεγόμενη «περίοδο», μια κλειστή ομάδα στην οποία δεν μπορούσε να εισέλθει καμία άλλη αθλητική εκδήλωση. 

Ο χρόνος της διεξαγωγής τους ήταν έτσι διαμορφωμένος ώστε καμία γιορτή να μην εμποδίζει την άλλη. 

Οι δύο πρώτοι, τα Ολύμπια και τα Πύθια, γίνονταν κάθε τέσσερα χρόνια, με δύο χρόνια διαφορά μεταξύ τους. 

Οι δύο άλλοι, τα Ίσθμια και τα Νέμεα, διεξάγονταν κάθε δύο χρόνια, αλλά τα μεν Ίσθμια πραγματοποιούνταν την άνοιξη της ολυμπιακής χρονιάς, ενώ την χρονιά που γίνονταν τα Νέμεα δεν υπήρχε άλλος αγώνας.

Who really won the battle of Marathon? ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο από Έλληνες συγγραφείς ταξιδεύει στον κόσμο

Ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο κυκλοφορεί στην Μεγάλη Βρετανία από τον Ιανουάριο στα αγγλικά ενώ στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Μένανδρος με τίτλο "Μάχη του Μαραθώνα: η ανατροπή".

Οι συγγραφείς είναι οι Κωνσταντίνος Λαγός και Φώτης Καρυανός

Το βιβλίο πωλείται εκτός από Ελλάδα και Βρετανία και σε Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και άλλες Ευρωπαϊκές χώρες καθώς επίσης και σε ΗΠΑ και Καναδά.