Ο θεός προς τιμήν του οποίου διεξάγονταν οι αγώνες στην Ολυμπία ήταν ο Ζεύς, ο πατέρας των θεών και των ανθρώπων, η προσωποποίηση της εξουσίας και της τάξης.
Ταυτόχρονα, σύμφωνα με την Ελληνική θρησκεία, ως απόλυτος κυρίαρχος, θέση που κέρδισε με δύσκολους αγώνες, αυτός έπαιρνε τις αποφάσεις που καθόριζαν τις τύχες του κόσμου. Γι’ αυτό οι Έλληνες τον απεικόνιζαν είτε ως πολεμιστή να κρατά με το υψωμένο χέρι του δόρυ ή κεραυνό, είτε ως βασιλιά να κάθεται στο θρόνο.
Με την πρώτη μορφή μας είναι γνωστός από τα παλαιότερα αναθήματα της Ολυμπίας, ένδειξη ότι αυτή ήταν η κύρια ιδιότητά του από την αρχή του ιερού και αυτή που έδωσε την πρώτη μεγάλη ώθηση για την ανάπτυξη της λατρείας.
Με την μορφή του κυρίαρχου των κεραυνών παριστανόταν και μέσα στο Βουλευτήριο, στο χώρο της ορκωμοσίας των αθλητών, των προπονητών και των κριτών. Εκεί, ως Όρκιος, ήταν έτοιμος, με κεραυνούς και στα δύο χέρια, να τιμωρήσει τους επίορκους, υπερασπίζοντας την υπακοή στους κανόνες και την τάξη.
Μια άλλη απεικόνιση του Δία, κοσμούσε το μέσον του ανατολικού αετώματος του μεγάλου ναού, στο οποίο παριστανόταν ο ιδρυτικός μύθος των Ολυμπιακών αγώνων, δηλαδή η προετοιμασία της μυθικής αρματοδρομίας του Πέλοπος με τον Οινόμαο. Και εδώ ο Ζεύς, ανάμεσα στους δύο αντιμαχόμενους, είναι ο τελικός κριτής του αγώνα, όχι μόνο της συγκεκριμένης αναμέτρησης, αλλά και κάθε είδους αγώνα, πολεμικού ή ειρηνικού, πάνω στη γη.
Η ακτινοβολία του γλυπτού, που οφειλόταν αφενός στα υλικά του και αφετέρου στη μεγάλη τέχνη του δημιουργού του, πολύ γρήγορα το έκανε τόσο διάσημο, ώστε θεωρήθηκε ως ένα από τα Επτά Θαύματα του αρχαίου κόσμου. Όσοι είχαν την τύχη να το αντικρίσουν, έμεναν μαγεμένοι. Για αυτό τον λόγο, κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους, προγραμματίζονταν ειδικά ταξίδια για επίσκεψη στην Ολυμπία για να δουν αυτό το αριστούργημα. Το ταξίδι αυτό είχε κόστος και μπορούσαν να το πραγματοποιήσουν μόνο οι εύποροι και οι αριστοκράτες Ρωμαίοι. Ήταν όμως και λόγος για να παινεύονται και για να αποδείξουν έμπρακτα την καλλιέργειά και την υπεροχή τους.
Αυτές οι επισκέψεις στην Ολυμπία θα πρέπει να αποτελούν και τις πρώτες περιπτώσεις οργανωμένου τουρισμού με πολιτιστικό σκοπό, όπως θα λέγαμε σήμερα.
Από τους αρχαίους συγγραφείς γνωρίζουμε ότι όποιος έβλεπε το άγαλμα αποκλειόταν να πεθάνει δυστυχής. Μία ακόμη απόδειξη της της δια βίου ευεργετικής επίδρασης της μεγάλης τέχνης στην ανθρώπινη ψυχή.
