Ολύμπια, αγώνες προς τιμήν του Δία

Ο θεός προς τιμήν του οποίου διεξάγονταν οι αγώνες στην Ολυμπία ήταν ο Ζεύς, ο πατέρας των θεών και των ανθρώπων, η προσωποποίηση της εξουσίας και της τάξης.

Ταυτόχρονα, σύμφωνα με την Ελληνική θρησκεία, ως απόλυτος κυρίαρχος, θέση που κέρδισε με δύσκολους αγώνες, αυτός έπαιρνε τις αποφάσεις που καθόριζαν τις τύχες του κόσμου. Γι’ αυτό οι Έλληνες τον απεικόνιζαν είτε ως πολεμιστή να κρατά με το υψωμένο χέρι του δόρυ ή κεραυνό, είτε ως βασιλιά να κάθεται στο θρόνο. 

Με την πρώτη μορφή μας είναι γνωστός από τα παλαιότερα αναθήματα της Ολυμπίας, ένδειξη ότι αυτή ήταν η κύρια ιδιότητά του από την αρχή του ιερού και αυτή που έδωσε την πρώτη μεγάλη ώθηση για την ανάπτυξη της λατρείας. 

Με την μορφή του κυρίαρχου των κεραυνών παριστανόταν και μέσα στο Βουλευτήριο, στο χώρο της ορκωμοσίας των αθλητών, των προπονητών και των κριτών. Εκεί, ως Όρκιος, ήταν έτοιμος, με κεραυνούς και στα δύο χέρια, να τιμωρήσει τους επίορκους, υπερασπίζοντας την υπακοή στους κανόνες και την τάξη. 

Μια άλλη απεικόνιση του Δία, κοσμούσε το μέσον του ανατολικού αετώματος του μεγάλου ναού, στο οποίο παριστανόταν ο ιδρυτικός μύθος των Ολυμπιακών αγώνων, δηλαδή η προετοιμασία της μυθικής αρματοδρομίας του Πέλοπος με τον Οινόμαο. Και εδώ ο Ζεύς, ανάμεσα στους δύο αντιμαχόμενους, είναι ο τελικός κριτής του αγώνα, όχι μόνο της συγκεκριμένης αναμέτρησης, αλλά και κάθε είδους αγώνα, πολεμικού ή ειρηνικού, πάνω στη γη.  

Η ακτινοβολία του γλυπτού, που οφειλόταν αφενός στα υλικά του και αφετέρου στη μεγάλη τέχνη του δημιουργού του, πολύ γρήγορα το έκανε τόσο διάσημο, ώστε θεωρήθηκε ως ένα από τα Επτά Θαύματα του αρχαίου κόσμου. Όσοι είχαν την τύχη να το αντικρίσουν, έμεναν μαγεμένοι. Για αυτό τον λόγο, κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους, προγραμματίζονταν ειδικά ταξίδια για επίσκεψη στην Ολυμπία για να δουν αυτό το αριστούργημα. Το ταξίδι αυτό είχε κόστος και μπορούσαν να το πραγματοποιήσουν μόνο οι εύποροι και οι αριστοκράτες Ρωμαίοι. Ήταν όμως και λόγος για να παινεύονται και για να αποδείξουν έμπρακτα την καλλιέργειά και την υπεροχή τους.

Αυτές οι επισκέψεις στην Ολυμπία θα πρέπει να αποτελούν και τις πρώτες περιπτώσεις οργανωμένου τουρισμού με πολιτιστικό σκοπό, όπως θα λέγαμε σήμερα. 

Από τους αρχαίους συγγραφείς γνωρίζουμε ότι όποιος έβλεπε το άγαλμα αποκλειόταν να πεθάνει δυστυχής. Μία ακόμη απόδειξη της της δια βίου ευεργετικής επίδρασης της μεγάλης τέχνης στην ανθρώπινη ψυχή. 

Προϊστορία των αγώνων

Πρώτες μορφές αθλητισμού ανιχνεύονται στους ανατολικούς λαούς. Στην Αίγυπτο κατά την τρίτη χιλιετία π.Χ. και περισσότερο στη δεύτερη, ήταν γνωστά πολλά αθλητικά παιχνίδια. Όλα αυτά όμως, όπως και τα ανάλογα παιχνίδια στην Ανατολή, δεν έχουν τίποτα ουσιαστικά κοινό με τους Ελληνικούς αγώνες, πέρα από την φυσική διάθεση για άσκηση ενός γερού νεανικού σώματος. Μοναδικός στόχος αυτών των επιδείξεων ήταν η διασκέδαση του κοινού και όχι η εξυπηρέτηση κάποιου ιδανικού, ανάλογου με την μεταγενέστερη ολυμπιακή ιδέα. 

Η Κρήτη βρίσκεται στο μεταίχμιο, ανάμεσα στους Ανατολικούς λαούς από τη μια πλευρά, και στην Μυκηναϊκή Ελλάδα από την άλλη. Στην Κρήτη λοιπόν συναντάμε τις πρώτες ενδείξεις τού μετέπειτα αθλητικού πνεύματος. Εκεί τα παιχνίδια που ξέρουμε από την Αίγυπτο και την Ανατολή εξελίσσονται αργά σε αθλήματα με κανόνες, που εκτός από την επίδειξη δεξιότητας σχετίζονται και με θρησκευτικές εκδηλώσεις.  Με την πάροδο του χρόνου οι άνθρωποι εκπολιτίζονταν και έτσι έφθασε το τέλος του ενστικτώδους, τού «φυσικού αθλητή». 

Βλέπουμε ότι η αντίληψη πώς τα αγωνίσματα και τα παιχνίδια είναι ελληνική επινόηση, δεν είναι αλήθεια, γιατί η κίνηση υπαγορεύεται από την ίδια την φύση. Όμως οι αγώνες είναι θεσμός ελληνικός, είναι δημιούργημα του ελληνικού πνεύματος. Και αυτό γιατί οι Έλληνες παρέλαβαν τους αγώνες, τους έδωσαν μορφή μεγάλων γιορτών, τους αγάπησαν, τους θεοποίησαν, τους καθιέρωσαν σαν γεγονότα ανθρωπιστικά, ηθικά, κοινωνικά, θρησκευτικά, πολιτικά, ψυχολογικά, παιδαγωγικά. Πρώτοι στον κόσμο έδειξαν ότι ο καλοπροαίρετος αγώνας, συμβάλλει στην πρόοδο του πολιτισμού.  Από την μεγάλη εκείνη ιστορική στιγμή, ο άνθρωπος έπαψε να είναι μια αφανής μονάδα, αλλά μια ελεύθερη οντότητα, μέλος ενός πολιτικού και κοινωνικού συνόλου. 

Ο αθλητισμός στην αρχαία Ελλάδα εντασσόταν μέσα στο σύνολο της κοινωνικής ζωής του ανθρώπου και αποτελούσε ένα άρρηκτο κομμάτι της παιδείας του. Η ελληνική έννοια της παιδείας, είχε περιεχόμενο εξαιρετικά βαθύ, σήμαινε την καλλιέργεια του ακέραιου ανθρώπου, αυτού που δεν χωρίζεται το σώμα από το πνεύμα. 

Η καλλιέργεια του αθλητικού πνεύματος στην αρχαία Ελλάδα βασίστηκε στις ίδιες εκείνες πνευματικές βάσεις, όπου βασίζονται και οι υπόλοιπες πολιτιστικές αξίες του ελληνικού πολιτισμού. Και πρώτη ανάμεσα σε αυτές στεκόταν η απελευθέρωση του ανθρώπου από την δεσποτεία κάθε μορφής. Η θρησκευτική πίστη των Ελλήνων δεν τους στερούσε την ανθρώπινη ελευθερία και επομένως δεν τους απαλλάσσει από την ανθρώπινη ευθύνη. Η κοινωνική πειθαρχία και η υπαγωγή στους νόμους της πολιτείας αποτελούσε υποχρέωση ελεύθερων και υπευθύνων πολιτών. Ο Νόμος για τον αρχαίο Έλληνα δέσμευε και τους θεούς και τους ανθρώπους, και τους άρχοντες και τους αρχόμενους. Για να κατορθώσει ο άνθρωπος να ζήσει με μια τέτοια υπεύθυνη ελευθερία, είχε ανάγκη να πιστεύει στον εαυτό του, δηλαδή στο σώμα και το πνεύμα του, στην υπέρτατη αξία της ανθρώπινης ζωής. Η ορατή εικόνα της θεότητας ήταν ο ίδιος ο άνθρωπος, αφού και οι θεοί των Ελλήνων είχαν όλα τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου στην ιδεατή μορφή τους. Η σωματική τελειότητα, τό καλόν, αποτελούσε για τον Έλληνα ομοίωση προς τον θεό. 

Το παραπάνω κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο μου Pankration in Ancient Greece.

Οι μεγάλοι αθλητικοί αγώνες στην αρχαία Ελλάδα

Οι αθλητικοί αγώνες στην αρχαία Ελλάδα ήταν εκατοντάδες και απλώνονταν σε όλες τις περιοχές της Μεσογείου, όπου άνθισε ο Ελληνικός πολιτισμός. Όλες οι πόλεις, οι μικρές κοινότητες, καθώς και τα περισσότερα ιερά φρόντιζαν να έχουν αθλητικούς αγώνες. 

Οι αγώνες αυτοί είχαν θρησκευτικό χαρακτήρα και πλαισίοναν τις θρησκευτικές γιορτές. Με τον τρόπο αυτό αφενός τιμούσαν τους θεούς, αφετέρου εξασφάλιζαν το κύρος που αυτοί είχαν, αλλά παράλληλα εξασφάλιζαν και όλα τα ιδεολογικά, πολιτικά και οικονομικά οφέλη από την διεξαγωγή τους. 

Από τους εκατοντάδες αγώνες, μόνο τέσσερις από αυτούς αναδείχθηκαν σε πανελλήνιους και αργότερα, από τους Ρωμαϊκούς αυτοκρατορικούς χρόνους σε διεθνείς, επηρεάζοντας όσο λίγοι αρχαίοι θεσμοί την ιστορία της ανθρωπότητας. 

Οι αγώνες αυτοί ήταν: 

• τα Ολύμπια, που διεξάγονταν στην Ολυμπία προς τιμήν του Διός
• τα Πύθια, που γίνονταν στους Δελφούς στις γιορτές του Απόλλωνα
• τα Ίσθμια, στο ιερό του Ποσειδώνος στην Ισθμία και 
• τα Νέμεα, στο ιερό του Διός στη Νεμέα. 

Και οι τέσσερις πρόσφεραν ως έπαθλο στον πρώτο νικητή ένα απλό στεφάνι από το ιερό δένδρο ή φυτό του κάθε θεού. Επίσης πολύ μεγάλοι αγώνες υπήρξαν και τα Παναθήναια που τελούνταν στην Αθήνα κατά την γιορτή των Παναθηναίων. Ποτέ όμως δεν κατόρθωσαν να αναδειχθούν σε πανελλήνιους, παρά το κύρος και τη δύναμη που κατείχε η πολιτιστική πρωτεύουσα του αρχαίου κόσμου. 

Από αυτούς τους αγώνες, οι παλαιότεροι και σημαντικότεροι ήταν τα Ολύμπια. Αυτά υπερτερούσαν όλων των άλλων και σε φήμη και σε λαμπρότητα. Είχαν ιδρυθεί ήδη από τον 8ο π.Χ. αιώνα, ενώ οι υπόλοιποι καθιερώθηκαν κατά τον 6ο αιώνα και σε όλη τη διάρκεια της αρχαίας ιστορίας αυτοί είχαν πάντα το προβάδισμα σε ότι νέο.

Οι αθλητικοί νόμοι, οι διατάξεις και οι κανονισμοί για τα αγωνίσματα θεσπίστηκαν στην Ολυμπία και αντιγράφηκαν από τους υπόλοιπους αγώνες. 

Οι τέσσερις πανελλήνιοι αγώνες είχαν οργανωθεί στη λεγόμενη «περίοδο», μια κλειστή ομάδα στην οποία δεν μπορούσε να εισέλθει καμία άλλη αθλητική εκδήλωση. 

Ο χρόνος της διεξαγωγής τους ήταν έτσι διαμορφωμένος ώστε καμία γιορτή να μην εμποδίζει την άλλη. 

Οι δύο πρώτοι, τα Ολύμπια και τα Πύθια, γίνονταν κάθε τέσσερα χρόνια, με δύο χρόνια διαφορά μεταξύ τους. 

Οι δύο άλλοι, τα Ίσθμια και τα Νέμεα, διεξάγονταν κάθε δύο χρόνια, αλλά τα μεν Ίσθμια πραγματοποιούνταν την άνοιξη της ολυμπιακής χρονιάς, ενώ την χρονιά που γίνονταν τα Νέμεα δεν υπήρχε άλλος αγώνας.

Η προπόνηση στον σάκο στην Αρχαία Ελλάδα

Από τα τρία μαχητικά αγωνίσματα της Αρχαίας Ελλάδας, Πυγμή, Παγκράτιον και Πάλη, τα δύο πρώτα χρησιμοποιούσαν χτυπήματα.

Οι παγκρατιαστές μπορούσαν να εκτελούν τα χτυπήματα με την πυγμή με τον ίδιο τρόπο που το έκαναν και οι πυγμάχοι, οι πύκτες. Όμως υπήρχαν διαφορές στο ότι οι παγκρατιαστές μπορούσαν να χτυπούν και με όποιον άλλο τρόπο επιθυμούσαν με τα χέρια και τα πόδια. 

Υπήρχε επίσης διαφορά στο ότι οι παγκρατιαστές συνήθως δεν φορούσαν ιμάντες, τα γάντια της εποχής, που φορούσαν οι πυγμάχοι. Ο λόγος ήταν ότι ήθελαν τα χέρια τους να είναι ελεύθερα για να μπορούν να πιάνουν και να εφαρμόζουν λαβές.

Και οι δύο ισχυροποιούσαν τα χτυπήματά τους χρησιμοποιώντας τον σάκο. Η προπόνηση στον σάκο λεγόταν κωρυκομαχία. 

Ο κώρυκος ήταν σάκος γεμάτος με κεχραμίδες (σπόρους σύκου) ή αλεύρι για τους πιο αδύναμους και με άμμο για τους πιο δυνατούς. 

Το μέγεθός του διέφερε ανάλογα με την ηλικία του ασκούμενου. 

Κατά τον Φιλόστρατο έπρεπε να είναι ελαφρότερος για τους πυγμάχους και βαρύτερος για τους παγκρατιαστές. 

Τον κώρυκο ο παγκρατιαστής τον κτυπούσε με τις γροθιές του, με τα πόδια, με το κεφάλι, το στήθος ή την πλάτη του, καθώς επίσης και με τα γόνατα και τους αγκώνες. Ήταν συνηθισμένη πρακτική να σταματούν την ταλάντωση τού σάκου με το στήθος ή άλλα μέρη τού σώματός τους προκειμένου να ισχυροποιήσουν τα εσωτερικά όργανα.

Ο σάκος ήταν και είναι ακόμη η καλύτερη μέθοδος για να αυξήσουν οι μαχητές την ισχύ των χτυπημάτων τους και οι Έλληνες το είχαν κάνει επιστήμη πριν 2500 χρόνια.

Ένα πολύ καλό Κορεάτικο βίντεο για το Αρχαίο Ελληνικό Παγκράτιο

Το Παγκράτιο ήταν το πιο αγαπητό αγώνισμα στην Αρχαία Ελλάδα. Και όχι άδικα. Ήταν μια πλήρης πολεμική τέχνη, που περιλάμβανε όλες τις δυνατές τεχνικές που μπορούσε να εκτελέσει το ανθρώπινο σώμα.

Αν και δεν υπάρχει σήμερα στην παλιά μορφή του, γίνονται προσπάθειες για αναβίωση σε όλο τον κόσμο. 

Πριν από την αναβίωση προηγείται η ενημέρωση και η πρόκληση του ενδιαφέροντος γι αυτό. Εδώ βλέπουμε ένα πολύ καλό Κορεάτικο βίντεο που παρουσιάζει το Αρχαίο Ελληνικό Παγκράτιο. 

Την επιμέλεια του υποτιτλισμού την έκανε ο Σύλλογος Ιστορικών Μελετών ΚΟΡΥΒΑΝΤΕΣ.

Η εβδομάδα στην Αρχαία Αθήνα

Πως λέγονταν οι μέρες της εβδομάδας στην Αρχαία Ελλάδα; Υπάρχουν ομοιότητες με τις σημερινές ονομασίες; Υπάρχει κάποια σχέση με τα σημερινά ονόματα των ημερών;

Στην Αρχαία Ελλάδα, η εβδομάδα άρχιζε την Κυριακή, όπως τώρα. 

Τα ονόματα ήταν τα εξής:

Κυριακή: Οι αρχαίοι Έλληνες την ονόμαζαν Ημέρα του Ήλιου. Όπως ονομάζεται σήμερα στα αγγλικά Sunday.  

Δευτέρα: οι αρχαίοι Έλληνες την ονόμαζαν Ημέρα Σελήνης. Η Σελήνη στα αρχαία Ελληνικά ονομάζεται Μήνη, από το οποίο προέρχεται το αγγλικό Monday.

Τρίτη: Ημέρα του Άρεως. 

Τετάρτη: Ημέρα του Ερμή.

Πέμπτη: Ημέρα του Θεού Δία. Στα αγγλικά η λέξη Thursday, το πρόθεμα Thirs είναι παράφραση του ονόματος Thor, του θεού του κεραυνού. Ο Δίας όμως, ήταν ο θεός που εξαπέλυε τους κεραυνούς. 

Παρασκευή: Ημέρα της Θεάς Αφροδίτης. Η Αφροδίτη ονομάζεται Venere στα ιταλικά και η Παρασκευή στα γαλλικά Vendredi.

Σαββάτο: Ημέρα του Κρόνου. Στα αγγλικά Saturday, δηλαδή Satur (n) day.

Αρχαία Ελληνική Πάλη: ένα πολύ καλό βίντεο

Επιλέξαμε ένα πολύ καλό βίντεο που αναφέρεται στην Αρχαία Ελληνική Πάλη. 

Βασίζεται σε στοιχεία που αναφέρονται στο εξαιρετικό βιβλίο "Greek Athletic Sports and Festivals" του E. Norman Gardiner και το οποίο εκδόθηκε το 1910.

Δύο εξαιρετικές δουλειές μαζί.